کرونا؛ نمونه‌ای کوچک از عجز و ضعف انسان

به گزارش خبرنگار مهر، متن زیر یادداشتی است از حامد تقوایی، عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز که در آن از ویروس کرونا بهره گرفته و نوع تقلای انسان مورد هجمه ویروس کرونا را مشاهده و تحلیل کرده است؛

بشر در دوران مدرن و بعد از قرن ۱۴ به دانش و تسلط خود بر طبیعت می‌نازید و دچار غرور شد تا جایی که انسان به عنوان مدار و معیار همه امور در نظر گرفته شد و مصداق «یَا أَیُّهَا الْإِنْسَانُ مَا غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَرِیمِ» (انفطار/۶) گردید. در این عصر انسان با اهداف و تمایلات مادی خود به عنوان مبنا و مدار همه چیز پنداشته می‌شود و به تعبیری انسان خدا می‌شود (اومانیسم)، غافل از اینکه «إِنَّ اللَّه عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ» (بقره/۲۰).

عده‌ای دیگر نیز گرچه به خدا ایمان داریم و به انجام واجبات و ترک محرمات می‌پردازیم، اما به صورت نهفته به خدایی دیگر باور داریم و همه عوامل مؤثر را در ماده می‌جوییم و جایی برای «یا مَنْ اِسْمُهُ دَوآءٌ وَذِکْرُهُ شِفآءٌ» نداریم. غافل از اینکه هیچ راه فراری از قدرت خداوند نیست و غیر از خدا هیچ ولی و یاوری نداریم «وَمَا أَنتُم بِمُعْجِزِینَ فِی الْأَرْضِ وَمَا لَکُم مِّن دُونِ اللَّهِ مِن وَلِیٍّ وَلَا نَصِیرٍ» (شوری/۳۱).

اکنون باید کوچکی خود را بهتر درک کنیم. خود را شبیه به انسان‌های مستأصل قرون وسطای اروپا می‌یابیم که به دلیل برخی بیماری‌های واگیر بسیار ساده می‌مردند. کرونا نمونه‌ای کوچک از عجز و ضعف انسان است. بشر فراموش می‌کند که ضعیف، محتاج و بنده است، قدرت مطلق ندارد. فراموش می‌کند که «یا أَیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَی اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِیدُ» (فاطر/۱۵).

از طرف دیگر همین انسان مدرن بر مبنای عقل برای فرار از کرونا با احتمال مرگ ۳%، سبک و شیوه زندگی خود را دگرگون ساخته است، البته با در نظر گرفتن احتمال اینکه ابتدا فرد باید مبتلا گردد، احتمال خطر جانی برای فرد سالم بسیار کمتر خواهد بود. در نتیجه همین احتمال ضعیف به درستی و به حکم عقل در برابر محدودیت‌های تغذیه، پوشش و ارتباطات اجتماعی و غیره چون و چرا نمی‌کند و آنها را مصونیت می‌پندارد. به استقبال قوانین و اقدامات سخت گیرانه جهت محدود کردن ارتباط افراد ناقل و درمان آنان و قرنطینه افراد مشکوک می‌رود چرا که می‌داند این فرد می‌تواند سلامت جسمی جامعه را به خطر بیندازد. به هر کسی دست نمی‌دهد، هرچیزی را نمی‌خورد، به هرجایی نمیرد، با هرکسی ارتباط نمی‌گیرد.

قطعاً همه این اقدامات لازم و ضروری است. اما «فَکَیْفَ إِذا جَمَعْناهُمْ لِیَوْمٍ لا رَیْبَ فیهِ وَ وُفِّیَتْ کُلُّ نَفْسٍ ماکَسَبَتْ وَهُمْ لا یُظْلَمُونَ» (آل عمران/۲۵) کسانی که گمان می‌کنند یا فراموش می‌کنند از قهر خداوند دورند، چگونه خواهد بود حالشان، آنگاه که آنان را در روزی که شکّی در آن نیست گرد آوریم و به هر کس در برابر آنچه تحصیل کرده، پاداش یا کیفر داده شود. به حکم عقل و نقل و کتب آسمانی قیامت حتمی است.

در این روز «یومئذ یصدر النّاس اشتاتا لیروا اعمالهم، فمن یعمل مثقال ذرّة خیرا یره، و من یعمل مثقال ذرّة شرّا یره» (زلزال ۶-۸) مردم گروه گروه بیرون می آیند تا اعمال آنها به آنها ارائه داده شود. پس هر کس هم وزن یک ذرّه، کار نیک کند آن را می بیند و هر کس هم وزن یک ذره، کار زشت کند نتیجه آن را می بیند. باید به این نکته نیز توجه داشت که برخلاف عذاب و درد کوتاه مدت ناشی از کرونا، مجرمان در عذاب دوزخ جاودانه‌اند. عذاب از آنان کاهش نمی‌یابد که «إِنَّ الْمُجْرِمِینَ فِی عَذابِ جَهَنَّمَ خالِدُونَ. لا یُفَتَّرُ عَنْهُمْ وَ هُمْ فِیهِ مُبْلِسُونَ» (زخرف/۷۴-۷۵).

در نهایت علاوه بر تلاش‌های علمی و پژوهشی که حصول نتیجه آن مصداق «وَمَا تَشَاؤُونَ إِلَّا أَن یَشَاءاللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ» (تکویر/۲۹) و به اذن پروردگار خواهد بود، بشر برای رهایی از این ویروس کوچک باید راه حل‌های علمی پیشگیرانه منجر به تعطیلی شهرها، تعطیلی کسب و کارها و بحران اقتصادی را به کار گیرد. همچنین مدیریت بحران برای غلبه بر مشکلات و کاهش سطح آسیب‌ها و خطرها را به کار بندد و همزمان منتظر تغییر فصل و گرم شدن زمین باشد که آن نیز در احاطه قدرت پروردگار و طبق حدیث پیامبر (ص) یادآوری کننده قیامت است. پس فرصت کنونی را جهت اندکی تأمل غنیمت شماریم باشد که مصداق «بل تحبّون العاجلة و تذرون الأخرة» (قیامت/۲۰-۲۱) نباشیم.

آفرینش، همه تدبیر خداوند دل است‏
دل ندارد، که ندارد به خداوند اقرار
کوه و دریا و درختان، همه درتسبیحند
نه همه مستمعی، فهم کند این اسرار
عقل، حیران شود از خوشه زرین عنب‏
فهم، عاجز شود از حبّه یاقوت انار
پاک و بی‌‏عیب، خدایی که به تقدیر عزیز
ماه و خورشید، مسخّر کند و لیل و نهار

(سعدی)